W Polsce popularny jest sąd, że czas komunizmu miał jednak pewne plusy i nie można go potępiać w czambuł. Sąd ten oparty na naturalnej tendencji szukania czegoś pozytywnego w każdej sytuacji politycznej jest, jak się wydaje, naturalną skłonnością człowieka. Ta prawda odzwierciedla się w wymiarze ogólnym – narodowym, jak i szczegółowym – w losie poszczególnych osób. I tak „czarnym ludem” jest osoba uwikłana w pracę dla bezpieki w PRL, ale wysocy funkcjonariusze PZPR, i dzisiaj aktywni w życiu publicznym, są oceniani z umiarem, a często nawet przychylnie. Istna to schizofrenia oglądu rzeczywistości. Generalnie jednak i jedni, i drudzy pozostają nadal aktywni w wielu sferach publicznej aktywności. Zwolennicy teorii spiskowej mówią nawet, że trzymają ster władzy w kraju nad Wisłą, gdyż dysponują wielkim kapitałem. Nie wiem. Wiem natomiast, że wielu z nich piastuje wysokie funkcje w instytucjach publicznych szczególnie ważnych z obywatelskiego punktu widzenia, takich jak na przykład uniwersytety, muzea itd.

Inny przykład na to, że jednak Polska Ludowa miał coś w sobie pozytywnego to fakt, że wówczas dużo się budowało mieszkań i innych obiektów użyteczności publicznej, no i że ludzie generalnie mieli pracę. Było dobrze, jak mówią. Taka to ,wśród orędowników tej teorii, miara powojennej polskiej ambicji narodowej.

Dla wielu jednak nic w komunizmie nie było w porządku. Z prostej przyczyny, komunizm nie wypływał z polskich doświadczeń, a przede wszystkim z naturalnego u Polaków oczekiwania wolności. Komunizm był systemem narzuconym przez Rosjan-Sowietów, na takiej samej zasadzie jak Niemcy próbowali zbudować swój ład w Generalnym Gubernatorstwie. Jednym udawało się to przez ponad 5 lat okupacji, drugim przez blisko pół wieku. Ten sąd nie jest ekstremalny, jeśli spróbujemy zdystansować się do własnych emocji i uznamy, że obydwa systemy dążyły w gruncie rzeczy do tego samego: do wyzucia Polaków z ich własnej tradycji i do zawładnięcia ich przestrzenią życia.

Permanentnej dewastacji Polski przez komunizm nikt przecież nie zaprzeczy – to widać do dzisiaj, po jakości życia w państwie, które graniczy z jedną z największych gospodarek świata w centrum zachodniej cywilizacji.

Dzisiaj, po 20 latach demokracji, debata nad historią Polski nadal trwa. Miałka to debata i gorzka to konstatacja. Z jednej strony meritum sprawy ginie gdzieś w szczególe akademickiej analizy, z drugiej widać szereg tematów tabu. Zgadam się z tymi, którzy zadziwieni są brakiem monografii bohaterów naszej historii: Jacka Kuronia, Bronisława Geremka, Aleksandra Kwaśniewskiego, postaci przemilczane można by wymieniać bez końca; dorzuciłbym do tego historiograficznego oczekiwania także takie tematy jak relacje polsko-żydowskie w czasie wojny, czy zagadnienia związane z historią gospodarczą. To wszystko jest gdzieś zawieszone w próżni. Czy ta historiograficzna cisza, to cisza przed burzą? Trudna powiedzieć, ale kazus pracy magisterskiej Pawła Zyzaka poświęconej Lechowi Wałęsie daje do myślenia.

Na razie cisza historiograficzna przynosi swój efekt, szczególnie w wymiarze międzynarodowym. W zachodnich mediach pojawiają się często „polskie obozy koncentracyjne”, Niemcy całkiem na serio mówią, że II wojna jest dziełem nie ich, tylko nazistów. Rosjanie w ogóle nie dostrzegają swojego udziału w rozpętaniu wojennej katastrofy w latach 1939-1941 i świętują co roku wielkie zwycięstwo w wojnie, którą sami spowodowali (wespół z Niemcami). Polski antysemityzm tej wojny stał się wręcz przysłowiowy, dzięki publikacjom Jana Tomasza Grossa i aprobacie publicystów z najpotężniejszych polskich mediów.

Najgorsze z tego wszystkiego jest jednak to, że polska młodzież ma coraz mniejszą szansę spotkać się z historią w swojej szkole. Otóż historia, w ponadgimnazjalnych klasach profilowanych, nie jest przedmiotem obowiązkowym. Trudno zatem liczyć, że w najbliższej przyszłości będzie miał kto bronić prawdy historycznej o Polsce i Polakach.

Likwidujemy się sami, takie czasy.